حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
پيشگفتار 47
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
اما شيخ محمد على اردستانى كچوئى ، از اين كتاب با نام اخبار قم ياد مىكند « 1 » قمّى علاوه بر تاريخ قم ، سه كتاب ديگر نيز تاليف كرده است ، كه عبارتند از : 1 - ديوان اشعار عطّار قمى ، جعفر ( يا أبو جعفر ) بن محمد بن على العطّار بنا به نوشته قمّى ، اشعار اين شاعر گمنام ، نزد محمد بن الحسين بن العميد ، از اشعار رودكى و رازى برتر بوده است ( زيرا كه او در آن معانى لطيفه اختراع كرده ، و بر نظراى خود از روذكى و رازى بذان شعر فائق شده ، و أبو الفضل در حقّ او فرموده كه أبو جعفر در روزكار خود ، همچو إمرى القيس است در روزكار خود ، پس جمع كردم از براى ابو الفضل بعضى از شعر أبو جعفر ) . 2 - اخبار اشعريان اين كتاب ( مشتمل باشد بر أخبار عرب اشعريّه ، كه بقم نزول كردند ، جاهليّها و اسلاميّها ) ، ليكن پس از اقدام قمّى به تدوين تاريخ قم ، بخشهاى نوشتهشده اين كتاب را ضميمه تاريخ قم نمود ، كه فصل اول و دوم از باب پنجم تاريخ قم را تشكيل مىدهد . منابع تاريخ قم : با توجه به اهميت كتاب تاريخ قم كه يكى از كهنترين كتابهاى تدوينشده درباره شهرهاى ايران در دوره اسلامى است ، و اطلاعات نادر و كم نظير و ارزشمندى در رابطه با وضعيت يك شهر در آن دوران - از جهت شهرنشينى ، كشاورزى ، آبيارى ، ماليات ، تقسيمبنديهاى ادارى ، ديهها ، بلوكات ، طسوجها ، روابط متقابل ميان حاكمان و واليان و مردم ، و جز اينها - در اختيار خواننده قرار مىدهد ، از اين رو منابع اين كتاب از ارزش افزودهاى برخوردار است ، و قمّى با توجه به اهميت كتاب خود ، و جايگاه آن نزد آيندگان ، و با آگاهى از نقش سند و منبع يك خبر و روايت در پذيرش و ردّ آن ، به نقش خود به عنوان يك ناقل امانتدار
--> ( 1 ) . انوار المشعشعين : 1 / 14